Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Orta Doğu Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Yeşim Çapa Aydın
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: İngilizce
Özet:
Bu çalışmada sosyal ve kültürel sermayenin üniversite öğrencilerinin eğitim-öğretim
deneyimleri ve başarılarındaki rolünün araştırılması amaçlanmaktadır. İlk olarak,
öğrencilerin soysal ve kültürel sermayeleri ile başarıları arasındaki ilişki incelenmiştir,
İkinci olarak öğrencilerin kültürel sermayesi araştırılmıştır. Ardından öğrencilerin
başarısına etki eden bireylerin rolleri incelenmiş, düşük ve yüksek sermayeli
öğrencilerin, yükseköğrenim deneyimlerinin ve geleceğe ilişkin isteklerinin nasıl
farklılaştığı analiz edilmiştir. Son olarak birinci nesil öğrencileri başarılı kılan
etmenlerin ne olduğunun ortaya konulması amaçlanmıştır. Karma yöntem deseni
kullanılan araştırmanın nicel boyutuna kolay ulaşılabilir durum örneklemesi yoluyla
seçilen 317 üniversite öğrencisi katılmış ve araştırmanın nitel boyutuna ise ölçüt
örnekleme yöntemi ile 25 öğrenci seçilmiştir. Öğrenci anketleri ve öğrenci görüşmeleri
yoluyla toplanan verilerin analizi, Açımlayıcı Faktör Analizi, Pearson Korelasyonu,
vii
Çoklu Regresyon, Lojistik Regresyon ve Yorumlayıcı Olgubilim Analizler ile
yapılmıştır.
Nicel bulgular, sosyal ve kültürel sermayenin öğrenci başarısını yordadığını
göstermektedir. Bunun yanı sıra aile geliri başarıyı yordarken, ebeveynlerin eğitimi ile
öğrencilerin başarısı arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Nitel bulgular
ebeveynlerin eğitim geçmişinin öğrencilerin yükseköğrenim deneyimlerinde ve
gelecek planlarında önemli olduğunu göstermektedir. Yüksek eğitimli ebeveynlerin
çocukları üzerinde yönlendirici ve destekleyici etkisi bulunurken, düşük eğitimli
ebeveynlere sahip öğrencilerin eğitim konusunda akranlarından, kardeşlerinden,
öğretmenlerinden ve okullarından destek aldıkları görülmektedir. Öte yandan sosyal
sermaye ve statüden kaynaklanan eşitsizliklerin birçok öğrenci tarafından belirtildiği,
kurum tarafından sağlanan burs ve staj imkânlarının öğrencilerin sosyal ve kültürel
sermayelerine katkı sağladığı görülmüştür. Son olarak, hedefe ulaşma, azim ve
finansal özgürlük birinci nesil öğrencileri motive eden en temel faktörler olarak ortaya
çıkmıştır.