Osmanlı Arşiv Belgelerinin Işığında Calvert Çiftliği Sorunu (1914-1921)


Creative Commons License

Akan E.

Türk Dünyası Araştırmaları, vol.130, no.256, pp.45-66, 2022 (Peer-Reviewed Journal)

  • Publication Type: Article / Article
  • Volume: 130 Issue: 256
  • Publication Date: 2022
  • Journal Name: Türk Dünyası Araştırmaları
  • Journal Indexes: EBSCO Legal Source
  • Page Numbers: pp.45-66
  • Police Academy Affiliated: Yes

Abstract

Bu çalışma, Calvert Çiftliği’ne Osmanlı Devleti askerî kuvvetlerinin yerleşmesi, çiftliğin istimlak edilmesi ve çiftliğin ilk sahiplerine iade edilmesi konularını; Osmanlı Arşiv belgeleri üzerinden incelemeyi amaçlar. Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na girmesinden kısa bir süre sonra, Aralık 1914’te Mehmet Ali Paşa komutasındaki bir askerî birlik, stratejik bir yerde bulunan Calvert Çiftliği’ne yerleşti. Harbiye Nezâreti, Calvert Çiftliği benzeri özel mülklere askerlerin yerleşmesini meşru hale getirmek için seferberlikte el konulacak binalar hakkında kanun tasarısını Ocak 1915’te hazırladı. Fakat bu kanun 1916’da yürürlüğe girdi. Kanunun on dördüncü maddesiyle, kanunun yürürlüğe girmesi öncesinde yapılan el koymalar meşru hale getirilmiştir. Calvert Çiftliği’nin ismi 1917’de Mehmet Ali Paşa Çiftliği olarak değiştirildi. Osmanlı Devleti’nin savaşın kaybedenleri arasında yer alıp mütareke yapmasından sonra çiftlik ilk sahiplerine geri verilmiştir. Çiftlik sahipleri, çiftliğin kendi ellerinde bulunmadığı süre için tazminat talebinde bulundular. Tazminat taleplerinin un değirmeni ve tohumluk ile ilgili olan kısımları kabul edilmiştir. Çiftlik sahipleri, dağıtılmış olan çiftlik hayvanlarının bulunmasını da istemişlerdi. Hayvanlardan 90 tanesi bulunup teslim edilmişti. Çiftlik sahiplerinin iade olunmayan hayvanlar için istedikleri tazminat ödenmemiştir.