Akademik Veri Yönetim Sistemi
VII. ULUSLARARASI TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ÖĞRENCİ KONGRESİ , İstanbul, Türkiye, 1 - 03 Temmuz 2024, ss.57-76, (Tam Metin Bildiri)
Metin dil bilimi, metin kavramına bütüncül bir bakışla yaklaşarak onu yapısal, anlamsal ve işlevsel boyutlarıyla ele alır. 1970’lerden itibaren bağımsız bir dil bilimi dalı olarak varlık gösteren metin dil bilimi, bir metni bağdaşıklık ve tutarlılık görünüşleri açısından değerlendirir. Bağdaşıklık ve tutarlılık metin olmanın iki temel şartı kabul edilir. Bağdaşıklık metnin yüzey yapısındaki zamirler, bağlaçlar, cümlenin ögelerinde eksiltiler gibi çeşitli dil kullanımları ile; tutarlılık ise, metnin derin yapısındaki anlamsal bağlantılar ile çözümlenebilmektedir. Bağdaşıklıkta değerlendirilen metinsel ölçütler gönderim, değiştirim, eksiltili anlatım, bağlama unsurları ve sözlüksel bağdaşıklıktır. Bu çalışmada Seyf-i Sarâyî’nin Gülistan Tercümesi (Kitâb Gülistan bi’t - Türkî) adlı eserinde yer alan değiştirim ögeleri ele alınacaktır. Değiştirimlerin metin içindeki görevi, eski bilgi ile yeni bilgi arasındaki bağlantıyı sürdürmektir. Değiştirim ögeleri, metinde daha önce yer alan (ya da daha sonra yer alacak) bir ögenin yerini tutar. Bu yerine geçerlik ilişkisinde değiştirim ögesinin yerini aldığı öge ile arasında anlamsal değil dil bilgisel bir bağlantı bulunmaktadır. “böyle”, “cümle”, “barça”, “alay bol-”, “eyle”, “ol biri”, “anıŋ bigi/bigin/kibi” gibi değiştirim ögeleri, Gülistan Tercümesi’nde tespit edilen değiştirim ögelerinin bazılarıdır. Tespit edilen değiştirim ögeleri, yerini tuttuğu ögeye bağlı olarak isme dayalı değiştirim, fiile dayalı değiştirim, cümleye/yan cümleye dayalı değiştirim ve benzeri şeklinde sınıflandırılacaktır.
Text linguistics approaches the concept of text with a holistic view and considers it with its structural, semantic and functional dimensions. Text linguistics, which has existed as an independent branch of linguistics since the 1970s, evaluates a text in terms of cohesion and coherence. Cohesion and coherence are accepted as the two basic conditions of being a text. While cohesion can be analyzed with various language uses such as pronouns, conjunctions, and ellipsis in the elements of the sentence in the surface structure of the text, coherence can be analyzed with semantic connections in the deep structure of the text. The textual criteria evaluated in the cohesion are reference, substitution, ellipsis, conjunction and lexical cohesion. In this study, the substitution elements in Seyf-i Sarâyî's work titled Gülistan Tercümesi (Kitâb Gülistan bi't - Türkî) will be discussed. The function of substitution in the text is to maintain the connection between old information and new information. Substitution elements replace an element that appeared earlier (or will appear later) in the text. In this replacement relationship, there is a grammatical, not semantic, connection between the substitution element and the element it replaces. Substitution elements such as “böyle”, “cümle”, “barça”, “alay bol-”, “eyle”, “ol biri”, “anıŋ bigi/bigin/kibi” are some of the substitution elements detected in the Gulistan Translation. The detected substitution elements will be classified as noun-based substitution, verb-based substitution, sentence/clause-based substitution and so on, depending on the element they replace.